Kết nối để khoa học tạo giá trị
Ứng dụng cần được chuẩn bị từ đầu
Một doanh nghiệp cần giảm tiêu hao năng lượng; một địa phương tìm giải pháp xử lý phụ phẩm; một nhóm nghiên cứu có công nghệ nhưng chưa tìm được nơi thử nghiệm. Những nhu cầu ấy có thể tồn tại cùng lúc mà chưa gặp nhau. Nhưng ngay cả khi đã kết nối, các bên vẫn phải trả lời các câu hỏi: giải pháp phù hợp đến đâu, cần hoàn thiện gì, ai đầu tư và ai chịu trách nhiệm vận hành?
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí động lực chính của phát triển. Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh nghiên cứu cơ bản và việc chấp nhận rủi ro, độ trễ của nghiên cứu. Vì vậy, thúc đẩy ứng dụng cần đi cùng cách đánh giá phù hợp với từng loại hình khoa học, tránh đòi hỏi mọi công trình phải sớm tạo doanh thu.
Nghiên cứu cơ bản có thể tạo nền tảng tri thức cho những ứng dụng nhiều năm sau. Khoa học xã hội và nhân văn còn đóng góp bằng luận cứ chính sách, hiểu biết về con người, văn hóa và tổ chức xã hội. Với nghiên cứu ứng dụng, yêu cầu rõ hơn là xác định nơi tiếp nhận, điều kiện thử nghiệm và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Tôn trọng những khác biệt này giúp đầu tư đúng mục tiêu và đánh giá công bằng.
Theo Oslo Manual 2018 của OECD và Eurostat, việc triển khai, đưa vào sử dụng là đặc trưng phân biệt đổi mới sáng tạo với ý tưởng, sáng chế hay mẫu thử. Tài liệu cũng nhấn mạnh dòng tri thức giữa doanh nghiệp, trường đại học, tổ chức nghiên cứu và các chủ thể khác. Từ góc nhìn ấy, một công bố khoa học là kết quả đáng ghi nhận; để hình thành đổi mới sáng tạo còn cần những nỗ lực tiếp theo.
Vì thế, khoảng cách đến ứng dụng không chỉ là thiếu thông tin. Đó còn có thể là công nghệ chưa đủ độ chín, thiếu vốn thử nghiệm, tiêu chuẩn chưa đáp ứng, quyền sở hữu trí tuệ chưa rõ hoặc đơn vị tiếp nhận chưa đủ năng lực. Kết nối hiệu quả phải giúp nhận diện đúng trở ngại và tìm được chủ thể có khả năng giải quyết.
Truyền thông phải giúp các bên hiểu đúng
Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, ban hành ngày 27/6/2025, đã tạo thêm căn cứ để nhìn nhận vai trò này. Khoản 13 Điều 3 xác định bên cạnh thông tin thị trường, pháp lý, tài chính, sở hữu trí tuệ và kết nối đầu tư, truyền thông là một nội dung của hoạt động hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Truyền thông cần được tổ chức trong quan hệ với các dịch vụ hỗ trợ ấy.
Đối với doanh nghiệp, một bản tin giới thiệu thành tựu sẽ hữu ích hơn khi cho biết công nghệ giải quyết vấn đề gì, đã được thử nghiệm ở quy mô nào, cần điều kiện vận hành ra sao và liên hệ với ai. Đối với nhà khoa học, thông tin về nhu cầu sản xuất cần đủ cụ thể để chuyển thành câu hỏi nghiên cứu, thay vì chỉ dừng ở mong muốn đổi mới chung chung.
Truyền thông khoa học cũng phải phản ánh đúng giới hạn của bằng chứng. Kết quả trong phòng thí nghiệm chưa đồng nghĩa với hiệu quả ở quy mô sản xuất; tiềm năng giảm phát thải cần được phân biệt với mức giảm đã kiểm chứng. Công khai điều kiện áp dụng và những điểm chưa chắc chắn giúp đối tác đánh giá thực chất hơn, đồng thời bảo vệ uy tín của nhà nghiên cứu.
OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2025 nhấn mạnh đối thoại hai chiều giữa nhà khoa học và người dân, tính liêm chính và sự minh bạch về những bất định của khoa học. Điều đó gợi mở cách làm truyền thông có chiều sâu: giúp công chúng hiểu căn cứ của kết luận, tạo cơ hội đặt câu hỏi và đưa phản hồi từ thực tiễn trở lại quá trình nghiên cứu.
Theo cách tiếp cận này, truyền thông có thể giảm bất cân xứng thông tin và tạo điều kiện hình thành hợp tác. Hiệu quả ấy còn phụ thuộc vào chất lượng nghiên cứu, năng lực tổ chức trung gian và điều kiện tiếp nhận. Lượt xem, số tin bài hay số cuộc giới thiệu chỉ phản ánh một phần hoạt động, chưa đủ chứng minh công nghệ đã được chuyển giao thành công.
Kết nối cần có người theo đến cùng
Tại Đồng Nai, nhu cầu nhận diện năng lực và bài toán công nghệ của doanh nghiệp đang được đặt ra cụ thể. Ngày 3/11/2026, Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội đồng xét đặt hàng đề tài đánh giá trình độ, năng lực công nghệ của doanh nghiệp và xây dựng lộ trình đổi mới cho công nghiệp chế biến, chế tạo đến năm 2035. Thông tin công bố cho thấy dữ liệu về công nghệ, thiết bị, quy trình và nhu cầu đổi mới còn cần được điều tra, chuẩn hóa, hệ thống hóa.
Đây là cơ sở để đặt yêu cầu truyền thông sát nhu cầu hơn: kết nối thông tin về vấn đề cần giải quyết với năng lực cung cấp giải pháp. Một hồ sơ giới thiệu công nghệ nên có người cập nhật, đầu mối chuyên môn và mô tả mức độ sẵn sàng. Một nhu cầu doanh nghiệp cần được xác minh, làm rõ điều kiện thử nghiệm và khả năng phối hợp.
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật có thể góp sức bằng mạng lưới chuyên gia, các hội thành viên và hoạt động tư vấn, phản biện. Báo chí giúp phát hiện vấn đề, giải thích bằng chứng, theo dõi kết quả. Viện, trường và doanh nghiệp cần tiếp tục làm việc sau cuộc gặp ban đầu để xác định nhiệm vụ, nguồn lực và trách nhiệm. Những liên kết này cần cơ chế duy trì, thay vì phụ thuộc vào từng sự kiện.
Thước đo sau cùng phải phù hợp với mục tiêu: nhu cầu nào được làm rõ, thử nghiệm nào được triển khai, đơn vị nào tiếp nhận giải pháp, chính sách nào được bổ sung bằng chứng. Khi truyền thông giúp mở đầu đối thoại và cơ chế hợp tác đưa đối thoại thành công việc, tri thức sẽ có thêm cơ hội tạo giá trị. Đó là cách nâng chất lượng kết nối giữa khoa học và phát triển.
ThS. Nguyễn Ngọc Vũ
Tài liệu tham khảo
[1] Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, phần I về quan điểm chỉ đạo và phần III về nhiệm vụ, giải pháp.
[2] OECD/Eurostat (2018), Oslo Manual 2018, Chương 2, mục 2.2.4, đoạn 2.19 về triển khai và sử dụng thực tế.
[3] OECD/Eurostat (2018), Oslo Manual 2018, Chương 6 về dòng tri thức, trao đổi tri thức và đổi mới sáng tạo mở.
[4] Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 ngày 27/6/2025, khoản 13 Điều 3 về hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Xem nguồn
[5] OECD (2025), OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2025, chương How science systems need to adapt to support transformative change, mục Research integrity and science communication.
[6] Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Nai, Nghiên cứu đánh giá trình độ và năng lực công nghệ của doanh nghiệp và xây dựng lộ trình đổi mới, ngày 3/11/2026.
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn







