Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Thu hút nhân tài không chỉ là đưa vào cơ quan hành chính

Chiều 31/7, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về Đề án Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn chiến lược phục vụ phát triển nhanh, bền vững.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long cho biết, Đề án được xây dựng trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết của Trung ương về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài.

Theo Bộ Nội vụ, dù nhiều chính sách thu hút nhân tài đã được ban hành nhưng còn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa gắn với các nhiệm vụ chiến lược cụ thể. Việc tuyển chọn chủ yếu dựa trên tiêu chí chung, chưa gắn với sản phẩm đầu ra nên chưa phát huy hiệu quả; khu vực công cũng chưa tạo được sức hút đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trình độ cao.

Đề án hướng tới xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, hội nhập quốc tế; đến năm 2030 thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài trong ba nhóm lĩnh vực ưu tiên gồm công nghệ chiến lược và chuyển đổi số; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững; cùng một số lĩnh vực chiến lược khác. Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà khoa học, chuyên gia và nhân tài trong nước, quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nội vụ đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó có hoàn thiện thể chế; xây dựng các chính sách vượt trội về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, chăm sóc sức khỏe; nghiên cứu xây dựng "visa nhân tài Việt Nam", Mạng lưới nhân tài Việt Nam toàn cầu; tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho nhân tài, đơn giản hóa thủ tục và quản lý bằng kết quả, sản phẩm đầu ra.

Điểm nghẽn lớn nhất là "hành chính hóa" công tác tuyển dụng nhân tài

Góp ý tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng nhiều quốc gia thành công nhờ coi phát triển nhân tài là chiến lược quốc gia. Theo Bộ trưởng, điều quan trọng là phải nhìn thẳng vào nguyên nhân khiến các chính sách thu hút nhân tài trước đây chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất là việc "hành chính hóa" công tác tuyển dụng nhân tài, đưa người tài vào bộ máy hành chính với nhiều ràng buộc về thủ tục hành chính, cơ chế tiền lương, tiêu chí đánh giá và môi trường làm việc khiến họ không thể phát huy hết năng lực.

Bộ trưởng đề xuất trao quyền chủ động tuyển dụng nhân tài cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; Nhà nước tập trung đầu tư phòng thí nghiệm, các dự án nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế, chính sách thay vì trực tiếp tuyển dụng. Đồng thời, cần xóa bỏ tư duy địa giới hành chính trong sử dụng nguồn lực, huy động sự tham gia của cả Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để tạo môi trường làm việc tốt nhất cho nhân tài.

Bộ trưởng cũng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Bộ Nội vụ hoàn thiện Đề án. Trước mắt Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ triển khai thí điểm thông qua Mạng lưới trí tuệ nhân tạo toàn cầu nhằm thu hút các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Phải thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận trong phát triển nhân tài 

Sau khi nghe các ý kiến trao đổi, kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá cao Bộ Nội vụ đã chuẩn bị Đề án một cách nghiêm túc, trách nhiệm, song đây là đề án "rất khó, rất lớn", đòi hỏi tư duy và tầm nhìn chiến lược, bảo đảm thống nhất với hệ thống các nghị quyết của Trung ương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, giáo dục, y tế và đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Cùng với đó, kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Trung Quốc, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản cũng là những bài học quý để nghiên cứu, vận dụng.

Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam không thiếu nhân tài nhưng việc thu hút, sử dụng và phát huy còn nhiều hạn chế.

"Điều quan trọng nhất là phải thay đổi hoàn toàn tư duy. Nếu không thay đổi tư duy thì rất khó thực hiện thành công chiến lược này", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, Đề án cần chỉ rõ con đường phát triển nhân tài của Việt Nam và các cơ chế thực sự đột phá. Khác biệt không nằm ở việc tạo ra mức thu nhập thật cao mà ở cách thiết kế chính sách, tạo dựng môi trường và điều kiện thuận lợi để phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài. Nếu chỉ thu hút mà không tạo điều kiện để nhân tài phát huy năng lực thì cũng không đạt được mục tiêu đề ra. 

Vì vậy, chiến lược phải được xây dựng theo tư duy hệ sinh thái, bảo đảm sự liên thông từ phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, sử dụng, trọng dụng đến phát triển và phát huy nhân tài.

Định hướng hoàn thiện Đề án, Phó Thủ tướng nêu 5 nguyên tắc lớn. Trước hết, phải quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng về phát triển đất nước nhanh, bền vững; đặt công tác nhân tài trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và hệ thống các nghị quyết chiến lược của Trung ương để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Thứ hai, chiến lược phải tập trung vào các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, năng lực tự chủ và sự phát triển quốc gia; ưu tiên trước hết cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - những động lực nền tảng tạo ra các mô hình tăng trưởng mới. Phạm vi, đối tượng của chiến lược cần được xác định rõ để tập trung nguồn lực, tránh dàn trải.

Thứ ba, phải chuyển căn bản từ tư duy quản lý nhân tài theo hành chính sang tư duy phát triển, quản trị và phát huy nguồn nhân lực nhân tài quốc gia; xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài toàn diện và lấy năng lực, kết quả, hiệu quả cùng giá trị cống hiến làm thước đo chủ yếu.

Thứ tư, Đề án phải bảo đảm tính chiến lược, đồng bộ, đột phá và khả thi; xác định rõ những quy định pháp luật cần sửa đổi, bổ sung cùng các cơ chế, chính sách cụ thể, đủ mạnh để hình thành hệ sinh thái phát triển nhân tài, thay vì chỉ đưa ra các quy định mang tính nguyên tắc.

Thứ năm, chiến lược phải kế thừa các chính sách hiện có nhưng đồng thời đổi mới mạnh mẽ theo hướng hội nhập quốc tế; xây dựng cơ chế mở, liên thông giữa khu vực công và tư, giữa trong nước và ngoài nước; đặc biệt quan tâm thu hút người Việt Nam ở nước ngoài, các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế và tạo điều kiện để khu vực tư nhân cùng tham gia phát triển nhân tài.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý không nên quá đặt nặng mục tiêu thu hút nhân tài vào các cơ quan hành chính nhà nước.

Theo Phó Thủ tướng, môi trường để nhân tài phát huy năng lực tốt nhất có thể là các trường đại học, viện nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp. Nhà nước cần tập trung xây dựng thể chế, cơ chế, chính sách và tạo không gian phát triển thay vì chỉ chú trọng tuyển dụng nhân tài vào bộ máy hành chính.

Nhấn mạnh phát triển, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài là chủ trương nhất quán, lâu dài của Đảng và Nhà nước, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nội vụ phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Kiên Cường theo Báo Điện tử Chính phủ